اولین مدل سازدهنی که ساخته شد، سازدهنی‌های دیاتونیک بودند. سازدهنی که اکنون، با نام ساز‌دهنی دیاتونیک می‌شناسیم، در اوایل قرن نوزدهم در کشور آلمان طراحی شد. سازی که از طریق مهاجرین آلمانی به بریتانیای کبیر و بعد به ایالات متحده معرفی شد. در اواسط قرن نوزده این ساز بادی در سراسر جهان نواخته شد.

از هارمونیکای دیاتونیک در موسیقی سبک بلوز بیشتر استفاده می‌شود؛ به همین دلیل، به سازدهنی بلوز نیز شهرت دارد. قدیمی‌ترین مدل سازدهنی، برای سبک‌های پاپ، راک اند رول، کانتری، وسترن و فولک استفاه می‌شود. ساختار این سازدهنی به این ترتیب است که سوراخ‌های آن حالت دو ردیفه ندارد. هر سوراخ سازدهنی دیاتونیک، با هر دو عمل دمش و مکش به صدا در می‌آیند. البته شما می‌توانید صدای نیم‌پرده را با تکنیک سازدهنی دیاتونیک مانند Bend (که با زبان انجام می‌شود) ایجاد کنید.

با سازدهنی دیاتونیک شما می‌توانید نت‌های اصلی، نیم پرده و ربع پرده را اجرا کنید. برای نواختن سایر نت‌هایی که در این گام وجود ندارند، از تکنیک‌های خاصی باید کمک گرفت. تکنیک‌هایی که با استفاده از حرکات خاص زبان، لب و حنجره شکل می‌گیرند. سازدهنی دیاتونیک، سازی با ساختار یک دست و زیبا است که در میان ایرانیان نیز به عنوان دومین سازدهنی محبوب شناخته می‌شود. اگر مهارت بالایی داشته باشید سازدهنی دیاتونیک قابلیت‌های بالقوه‌ای دارد که می‌توان از تجربه نواختن با این ساز حس نابی را تجربه کرد.

یکی از تکنیک‌های پیشرفته نوازندگی را شما می‌توانید با هارمونیکای دیاتونیک انجام دهید. البته این تکنیک نیاز به مهارت دارد و مسلط شدن به آن قدری دشوار است. تکنیکی به نام بندینگ، که در آن نوازنده برخی از فواصل نیم پرده را که جزو نت‌های سازدهنی دیاتونیک نیست اجرا می‌کند. اگرچه این تکنیک برای سازدهنی دیاتونیک امری متداول محسوب می‌شود اما همان‌طور که اشاره نمودیم نیاز به تسلط و مهارت بالایی دارد.